Toen August Smulders in 1901 het oog liet vallen op een uiterwaard in het stadsdeel Nieuw Mathenesse aan de Schiedamse kant die grensde aan de ‘Nieuwe Maas’, kon hij op dat moment nog niet voorzien daar binnen tien jaar een goedlopende en aan velen werkverschaffende scheepswerf op te bouwen. Smulders, ooit begonnen met een klein bedrijf in Den Bosch in 1862, had al wel bewezen een uitstekende ‘bedenker’ te zijn van hoe hij bestaande producten kon verbeteren en aan de man kon brengen. Hij was een slimme ondernemer; zijn bedrijf groeide na de verhuizing naar Utrecht in 1872 en de overname van ‘Renson & Co’ bij Luik in 1893.
Zijn werf in Slikkerveer, aangekocht in 1894, kon de expansieve groei niet aan. Daarom de zoektocht naar iets groters in 1901. De in Schiedam opgezette en in 1905 geopende scheepswerf Werf Gusto ontwikkelde zich in de jaren na 1930 met ups & downs tot absolute smaakmaker binnen de specialistische scheepsbouw. Werf Gusto brak telkens records met op maat gemaakte baggermaterialen, bruggenbouw, staalconstructies, hoogovens, drijvende kranen, speciale bokken en schepen binnen Nederland en ver daarbuiten. In de late jaren vijftig en vroege jaren zestig bouwde de werf offshoreprojecten, waaronder zelfheffende booreilanden voor oliemaatschappijen. De vondst van aardolie in de Noordzee en de stijgende vraag daardoor naar offshoreproducten speelde Werf Gusto in de kaart.
Werf Gusto had in 1943 met vijf collega-werven de I.H.C. (Industriële Handels Combinatie) opgericht. De I.H.C. moest na W.O. II slagvaardig te werk gaan bij het binnenhalen van baggerorders. In het midden van de 60’er jaren traden vijf van deze werven definitief toe tot de I.H.C. Holland N.V. en werd het nieuwe moederbedrijf ingedeeld in divisies. Werf Gusto concentreerde zich volledig op offshore en stootte daarbij al haar belangrijkste taken af. Zo werd Werf Gusto het eerste grote offshorebedrijf (als aparte divisie van I.H.C. Holland N.V.) binnen Nederland en Europa met gedurfde en grensverleggende projecten, zoals de eerste grote offshorekranen, hefeilanden, pijpenleggers, boorschepen en olieopslagboeien. Het voorzag duizenden gezinnen dagelijks van ‘brood op de plank’.
Toen in 1978 Werf Gusto haar poorten moest sluiten, liet het bedrijf een schat aan lege gebouwen achter. Vooral het kantoorgebouw met zijn eikenhouten lambriseringen en prachtige modellenzaal met gebrandschilderde glazen koepel was een lust voor het oog. De toenmalige minister van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk, de heer G. Wallis de Vries, heeft besloten alle gebouwen – waarvan de productiehallen in 1902 bij een industrietentoonstelling te Düsseldorf zijn gebruikt – op een voorlopige monumentenlijst te plaatsen. Nadat de inhoud van het kantoorgebouw en de productiehallen verkocht was, begon het wachten op een beslissing over wat
er verder met de gebouwen ging gebeuren.
I.H.C. Holland N.V. (tot op dat moment eigenaar van de werf) wilde van de gebouwen en het terrein af, zo ook de Gemeente Schiedam, de nieuwe eigenaar van het terrein. In 1980 is de sloop van de panden begonnen. Weinig tot niets werd bewaard. Zelfs het plastiek (een zes meter hoge fontein) van de kunstenaar Gust Romijn dat door het personeel in 1962 aan de directie werd aangeboden bij het eeuwfeest van de werf werd ‘verwijderd’.
Nu, 40 jaar later, is men op zoek naar ‘overblijfselen’ van het werfcomplex om toch vooral te kunnen laten zien hoe het eens geweest is. Al in een eerder stadium is men bezig geweest om overblijfselen te vergaren, maar het draaide tot voor kort immer op een teleurstelling uit.
Stichting Erfgoed Werf Gusto heeft sinds 2017 enkele relikwieën gered van de ondergang. De oude toegangshekken en de letters GUSTO*, die eens de kantoorgevel sierden, werden aangekocht. De hekken, inmiddels geheel hersteld, zijn verwerkt in een ‘Monument’, waardoor de stad Schiedam weer een connectie heeft met het verleden. Nieuwe generaties Schiedammers kunnen zich dan bij het zien van dat ‘Monument’ een beeld vormen van wat zich hier allemaal heeft afgespeeld op de uiterwaarden van de Nieuwe Maas in Schiedam van halverwege 1905 tot halverwege 1978.
*In 2018 verkocht aan GustoMSC.
Meer informatie op: werf-gusto.com.
